|
Zamek zbudowano z inicjatywy Kazimierza Wielkiego na miejscu dawnego grodu wzmiankowanego już w 2 połowie XII przez kronikarzy ruskich. Współczesne prace archeologiczne doprowadziły do odkrycia cmentarza, budynków mieszkalnych i gospodarczych, fortyfikacji oraz naczyń codziennego użytku dawnej osady. Powstały w 1340 r. zamek był obiektem drewniano-murowanym, istnieje zapis iż miał murowaną wieżę i drewniane budynki. Otaczała go drewniana palisada, a od miasta odgrodzony był głębokim sztucznym wąwozem.
|
. 1366 r. - zamek przebudował Kazimierz Wielki a zachowana relacja mówi iż w tym roku spędził tu pewien czas
. 1448 r. - dokumenty mówią, iż na zamku trwały prace remontowe, m.in przy moście, "wieży glinianej" i mieszkaniu królowej Zofii - żony Władysława £okietka
. 1470 r. - Sanok spusztoszy³ wielki po¿ar, zamek pozosta³ jednak nietkniêty
. 1510 r. - Zygmunt Stary zarządził budowę sieci wodociągowej, która prowadzi³a tak¿e do zamku
. 1514 r. - kolejny wielki pożar Sanoka nie dotknął wzgórza zamkowego
. Lata 1516-23 - starostą zamku był Stanisław Pilecki
. Lata 1523-48 - akcja modernizacji zamków kresowych przeprowadzona przez króla Zygmunta Starego objęta także Sanok. Średniowieczny zamek zosta³ przebudowany w stylu renesansowym pod nadzorem starosty Miko³aja Wolskiego. Palisadê zamieniono na mur, zbudowano bramê wjazdową i łazienkę królewską. Wtedy też powstał piętrowy budynek mieszkalny, który z pewnymi zmianami dotrwał do dziś. Dalej cześć zamku pozostała jednak drewniana. Zmieniła to dopiero kolejna rozbudowa zamku w 1558 r., która przyniosła powstanie dwóch bocznych skrzydeł, baszty, studni oraz bliżej nie zidentyfikowanego "muru wewnętrznego"
. 1616 r. - zamek zaczał popadać w ruinę, poniewa¿ brakowało środków na jego utrzymanie. Na sejmikach szlacheckich w Sądowej Wiszni domagano się jego remontu
. 1624 r. - najazd Tatarów zniszczył Sanok. Zamek mimo że poważnie nadwątlony pozostał nie zdobyty
. 1634 r. - istnieje zapis mówiący iż odbudowa zamku postępowała bardzo powoli, 2 lata pózniej część budynków obsunęła się do Sanu
. 1665 r. - ówczesna lustracja zamku mówi że wymaga on szybkiego remontu. Część mieszkalna miała wtedy dwie kondygnacje, na dole znajdowała się izba sądowa, na górze sala i pokoje mieszkalne, pod wieżą w piwnicy wiêzienie. Całość otoczona była murem
. 1765 r. - zamek był już w bardzo złym stanie
. XIX w. - zamek popadł w ruinę, mury zostały częściowo rozebrane przez władze austriackie.
. Początek XX w. - rozebrano skrzydło południowe zamku
. Lata 1952-54 - nastąpiła restauracja i konserwacja zamku, później powstało w nim muzeum. |
Widok zamku w II poł. XIX w.wg N. Ordy
|
Zamek w roku 1846. Litografia z "Okolic Galicji" Stęczyńskiego
|
Zamek wzniesiony został przez starostę Mikołaja Wolskiego w latach 1523-48. W okresie późniejszym dobudowano dwa skrzydła. W swojej ponad czterystuletniej historii zamek zatracał pierwotny wygląd, ulegając potrzebom i gustom kolejnych gospodarzy. W czasie swojej świetności był okazałą rezydencją, stanowiącą własność królewską - tytułem oprawy królowej Bony, której rodowy kartusz herbowy Sforzów pozostał w herbie Sanoka do dziś.
|
Rozwarstwienie obiektu wg A. Kunysza, M. Sydoruk
|
|
Przy murach obwodowych, po obydwu stronach bramy, funkcjonowało zaplecze gospodarcze - pomieszczenia mieszkalne dla służby, stajnie, wozownia, zbrojownia, kuchnia, łaźnia, piekarnia, browar, których fundamenty odsłaniane są w trakcie trwających od kilku lat wykopalisk. Zespół zamkowy powstał na terenie wzgórza nad Sanem, o wysokości 362 m., z trzech stron otoczonego stromymi skarpami. Na wzniesieniu nadsańskim istniała średniowieczna warownia z zamkiem, którego gośćmi byli: Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło z trzecią żoną Elżbietą Granowską z Pilczy (po ślubie w Sanoku), kardynał Oleśnicki, a rezydowały: czwarta żona Władysława Jagiełły - królowa Zofia (Sonka) i królowa Izabela Węgierska, wdowa po Janie Zapolyi.
Zamek średniowieczny (prawdopodobnie północna część obecnego budynku), mury obronne o grubości 4 łokci (2,4 m), masywna, kamienna, gotycka wieża z czasów króla Kazimierza Wielkiego, wieża ceglana, most zwodzony i fosy - stanowiły potężny zespół obronny, będący jednocześnie ważnym punktem strategicznym na pograniczu polsko-rusko-węgierskim. Prawie w niezmienionym stanie zachowały się piwnice zamku, do których prowadziły schodki z dziedzińca.
|
Ciekawostki
- Sanok leżał sie na szlakach prowadzących na Ruś i Węgry, na zamku więc często gościli znamienici goście. Krół Władysław Jagiełło tutaj właśnie publicznie ogłosił w roku w 1417 zamiar poślubienia Elżbiety Granowskiej. Następnie wziął z nią w sanockim kościele swój trzeci ślub, a na zamku wyprawił gody. Ślubu udzielił arcybiskup lwowski Jan Rzeszowski. Współcześni raczej surowo i szyderczo oceniali małżeństwo króla. Tak pisał niejaki Bielski: "Król, co miał nieprzyjaciela gonić, to wolał tymczasem weselić się w Sanoku. Aby jeszcze był młodą pojął, ale babę Elżbietę córę Ottona z Pilic, wojewody sandomierskiego, którą przedtem uniósł jeden Morawczyk,a potem mu ją drugi wydarł, potem zaś była za Granowskim. Taz królowi niewiedzieć z czego się podobała, bo już stara była, a wyschła od suchot." Z kolei Jan Długosz tak skomentował fakt iż wkrótce po ślubie w orszak królewski uderzył piorun, zabijając kilka koni i raniąc władcę: "Znak pomsty gniewu Bożego przydarzył się królowi Władysławowi nie z innego powodu jak dlatego że nie wstydził się pojąć za żonę rodzonej - z racji pokrewieństwa duchowego - siostry Elżbiety Granowskiej" (matka Elżbiety - Jadwiga, była matką chrzestną króla stąd mowa o duchowym pokrewieństwie). Także następna żona króla - Zofia mieszkała na zamku przez dłuższy czas. W XV w. Sanoku udzielono schronienia wygnanej z Węgier, królowej Izabeli Zapolyi.
- W XVII w., gdy w zamku funkcjonował sąd grodzki, w dzień nawrócenia św. Pawła doszło tam do głośnego wypadku. Podczas jednego z procesów powstało zamieszanie. Gdy kuchmistrz koronny Załuski próbował rozbroić zwaśnione strony został przez nich zabity |
|
